Aš velja hollan mat og léttast ķ leišinni
Aš velja hollan mat og léttast ķ leišinni
Ummęli sérfręšings:
"Aš borša er eitthvaš sem fólk gerir nokkrum sinnum į dag, dag eftir dag, viku eftir viku, mįnuš eftir mįnuš og žvķ er naušsynlegt aš mataręšiš sem žaš temur sér sé žannig aš hęgt sé aš njóta žess og halda sig viš žaš til langframa. Žaš getur reynst erfitt ef fólk gerir žį kröfu til sjįlfs sķn aš fara į mjög strangt mataręši eša neita sér um mjög margar fęšutegundir. Aušveldlega gęti fólki fariš aš finnast matur einhvers konar refsing. Ekkert er skemmtilegt viš žaš aš vera į allt öšru fęši en ašrir ķ fjölskyldunni eša vinirnir. Ķ staš žess aš ętla sér aš fara į einhvers konar matarkśr, er betra aš hugsa sér aš nś sé komiš aš žvķ aš tileinka sér hollar matarvenjur og missa ekki sjónar į žeirri įnęgju sem góšur matur getur veitt.”
- —Cyndi Thomson, Ph.D., R.D.
Ekki er til nein töfraformśla eša įkvešin fęšutegund sem getur hjįlpaš žér aš léttast ķ hvelli. Raunar er heilsusamlegast aš léttast hęgt og bķtandi – e.t.v. um svona hįlft kiló į viku.
Hvernig hęgt er aš velja hollan mat og fękka um leiš hitaeiningum
-
Hafšu fęšuna fjölbreytta. Kauptu nżjan įvöxt eša gręnmeti eša korntegund ķ hvert skipti sem žś kaupir inn til žess aš žś veršir ekki žreytt og leiš į mataręšinu.
-
Veldu fitusnauša mjólk eša undanrennu og fitulitlar mjólkurafuršir (neytir žś žeirra į annaš borš) til žess aš fękka hitaeiningum.
-
Dragšu śr neyslu į mettašri fitu, salti, sykri og įfengi til aš fękka hitaeiningum.
-
Takmarkašu neyslu į reyktum eša sśrsušum mat. Hann inniheldur oftast mjög mikiš af salti og nķtrötum.
-
Boršašu litla skammta (ekki meira en 180 til 200 grömm į dag) af mögru kjöti/fuglakjöti og slepptu skinninu.
-
Boršašu mikiš af įvöxtum, gręnmeti og heilum korntegundum. Boršašu aš minnsta kosti tvo bolla af įvöxtum og tvo og hįlfan bolla af gręnmeti į dag og 100 g eša meira af heilu korni. Žér mun finnast žś södd lengur meš žvķ móti og žvķ minni hętta į aš žś fallir fyrir einhverju ruslfęši.
-
Hyldu diskinn žinn meš hitaeiningasnaušum mat. Mišašu viš aš hylja diskinn aš tveimur žrišju hlutum meš gręnmeti, įvöxtum, heilu korni og baunum og aš einum žrišja hluta eša minna meš kjöti eša mjólkurmat.
-
Drekktu vatn eša heitaeiningsnauša drykki ef žś veršur svöng į milli mįla eša fįšu žér įvöxt. Foršastu gosdrykki og tilbśna įvaxtasafa.
-
Hafšu viš hendina hitaeiningasnauša bita til aš grķpa til į milli mįla eins og
-
gulrętur og sellerķstöngla,
-
litla bita af spergilkįli, blómkįli eša öšru gręnmeti,
-
fitusnauša kotasęlu,
-
eplasneišar eša eplabįta,
-
rśsķnur,
-
appelsķnubįta,
-
hrķskökur,
-
fitusnauša frosna bita,
-
saltstangir (ķ miklu hófi!),
-
poppkorn, poppaš įn fitu eša ķ kókosfeiti,
-
sykurlausa brjóstsykursmola*,
-
koffķnlaust kaffi,
-
įvaxtate eša jurtate,
-
vatn, bragšbętt meš sneiš af sķtrónu, lķmónu, appelsķnu eša berjum
-
gręnmetis-, eša kjötseyši
-
fitulaust hlaup.
-
Hvernig minnka mį óęskilega fitu ķ fęšunni:
| Ķ staš žess aš nota: | Notašu: |
| Matarolķu ķ brauš- og kökubakstur | Eplamauk |
| Sżršan rjóma į bakašar kartöflur | Fitusnauša jógśrt |
| Nżmjólk | Undanrennu |
| Rjóma- eša mjólkurķs | Fitusnauša frosna jógśrt |
| Smjör | Jurtafeiti |
Hvernig fękka mį hitaeiningum į veitingastöšum:
-
Vertu bśin aš įkveša žig. Vķša er hęgt aš kynna sér matsešla fyrirfram žannig aš žś eigir aušveldara meš aš įkveša hvert į aš fara og hvaš žś getur fengiš žér af matsešlinum (sumir veitingastašir setja matsešilinn į netiš). Til eru veitingastašir sem bjóša upp į “létta” matsešla og svo eru til įgętir gręnmetisstašir.
-
Foršastu pottrétti. Žeir eru oft meš mjög feitum sósum og mikiš af feitum osti.
-
Veldu gufusošiš, bakaš eša sošiš gręnmeti, fremur en gręnmeti ķ sósum eša meš osti. Biddu um aš EKKI sé bętt viš smjöri, hvort sem žś pantar ofnbakašan eša grillašan fisk.
-
Veldu hitaeiningasnauša drykki. Ķ venjulegum gosdrykk eru um žaš bil 150 hitaeiningar ķ hverju glasi. Ķ vatni eru engar hitaeiningar. Drekkir žś tvö glös af vatni ķ stašinn fyrir tvö glös af gosi hefuršu sparaš žér 300 hitaeiningar.
-
Foršastu įfenga drykki. Ķ įfengum drykkjum er mjög mikiš af nęringarlausum hitaeiningum. Eftir aš hafa fengiš žér einn drykk eša tvo er meiri freisting fyrir žig aš panta žér sętan eftirrétt eša feita osta.
-
Biddu um aš śtįlįt (sósa, salatsósa, smjör sżršur rjómi) sé boriš fram sér svo aš žś getir sjįlf stjórnaš žvķ hve mikiš žś fęrš žér śt į matinn. Žś getur lķka bešiš um aš rétturinn žinn sé lagašur įn žess aš notuš sé sósa eša ostur.
-
Pantašu hvern rétt sér af matsešli (a la carte), žannig aš žś getir lįtiš śtbśa hvern rétt eins og žś vilt hafa hann ķ staš žess aš panta samsettan matsešil žar sem erfišara er aš verša viš óskum žķnum.
-
Ekki tķna upp ķ žig hugsunarlaust. Biddu žjóninn aš fjarlęgja skįlina meš brauši/flögum/hnetum žegar žś ert bśin aš fį žér aš smakka, hafi eitthvaš žess hįttar veriš į boršum.
-
Biddu um venjulegan skammt ķ stašinn fyrir stękkašan skammt eins og vķša er fariš aš bjóša upp į.
-
Pantašu kjöt/fisk sem hefur veriš grillašur eša bakašur ķ ofni fremur en pönnusteiktur eša djśpsteiktur.
-
Pantašu forréttarstęrš ķ stašinn fyrir fullan skammt. Mörg veitingahśs bjóša sömu réttina bęši sem forrétt og ašalrétt.
-
Lįttu pakka inn fyrir žig. Sums stašar getur žś bešiš um aš fį aš taka helminginn af skammtinum meš heim. Žś getur žį boršaš hann ķ hįdeginu daginn eftir.
-
Deildu forrétti meš žeim sem žś boršar meš, biddu um višbótarsalat og lįttu bera salatsósuna fram sér.
Nęsta sķša: Hvaš ertu žung?
Sķšast uppfęrt ķ jślķ 2007
