Hefðbundnar leiðir til að verjast sýkingum og krabbameini

Vaxtarhvatar

Til eru lyf sem kallast “vaxtarhvatar” og eru notuð til að örva framleiðslu blóðfrumna. Neupogen (filgrastim) getur fjölgað ónæmisfrumum (hvítum blóðkornum) og Procrit (epoetin alfa) getur fjölgað rauðum blóðkornum.

Flensusprautur

Flensa berst yfirleitt á hverju ári til landsins og flensusprautu er yfirleitt hægt að fá einhverjum mánuðum áður en flensa fer að ganga. Áríðandi er að konur sem greinst hafa með brjóstakrabbamein láti sprauta sig gegn inflúensu.

Hvað er flensusprauta?

Flensusprauta er bólusetningarefni gegn inflúensu og er blanda af dauðum inflúensuveirum sem býr ónæmiskerfið undir að berjast við lifandi veirur, berist þær í líkamann. Þetta er ekki ósvipað því þegar leitarhundur er látinn þefa af skó eða flík og sendur af stað til að finna eigandann með þefinn í nösunum. Ónæmiskerfið man eftir veirunni sem það kynntist við að fá flensusprautuna og er tilbúið að snúast til varnar stingi sams konar veirur upp kollinum. Þá eru þær drepnar tafarlaust áður en flensueinkenni segja til sín.

Þótt þú látir sprauta þig gegn flensu er ekki fullkomlega öruggt að þú fáir hana ekki, en flensusprautan minnkar að minnsta kosti líkur á að þú verðir alvarlega veik.

Hvers vegna er mikilvægt að konur með brjóstakrabbamein láti sprauta sig gegn inflúensu?

Það er algengur misskilningur að flensusprauta geti skaðað enn frekar ónæmiskerfi veiklað af sjúkdómi eða sjúkdómsmeðferð. Það er einmitt sérlega áríðandi fyrir fólk með veikt ónæmiskerfi að láta sprauta sig gegn inflúensu því að fái það flensu, er það mjög viðkvæmt fyrir afleiðingunum. Í þessum hópi eru ung börn, gamalt fólk, fólk með ofnæmi og aðrir sem þjást af langvarandi eða alvarlegum sjúkdómum.

Hvenær er rétt að láta sprauta sig?

Láttu sprauta þig svona tveimur mánuðum áður en búist er við að flensan brjótist út ef þú mögulega getur. Venjulega er sagt frá því á haustin hvenær búast má við inflúensufaraldri og fólk hvatt til að láta sprauta sig á næstu heilsugæslustöð eða jafnvel á vinnustað á fyrirfram ákveðnum tímum.

Fólk sem er í lyfjameðferð getur látið sprauta sig hvenær sem er. Hugsanlegt er þó að læknir þinn ráðleggi þér að bíða með sprautuna þangað til hvít blóðkorn eru í hámarki, t.d. daginn fyrir næstu áætluðu lyfjagjöf. Fyrir þessu eru tvær ástæður:

1. Því fleiri sem hvítu blóðkornin eru þegar þú ert sprautuð, þeim mun áhrifaríkari verður sprautan. Séu hvítu blóðkornin í lágmarki, hefur það svipuð áhrif og lélegt þefskyn á leitarhund. Því lakara sem þefskyn hundsins er, þeim mun minni líkur eru á að honum takist að þefa uppi eiganda flíkur sem hann þefaði af. Ónæmiskerfið er þeim mun betur undir það búið að takast á við flensu, því fleiri ónæmisfrumur sem eru á ferðinni til að “þefa” af veirunum í flensusprautunni.

2. Erfitt getur reynst að greina aukaverkanir flensusprautu frá einkennum sýkingar. Lyfjameðferð fækkar hvítum blóðkornum. Þegar hvít blóðkorn eru sem fæst er hætta á sýkingu hvað mest. Meðan á meðferð stendur ber lækni þínum að fylgjast með öllum merkjum um sýkingu. Þar á meðal er hiti og flensusprauta getur einmitt framkallað hita. Fáir þú hita meðan þú ert lág í hvítum blóðkornum, verður læknir þinn að láta meðhöndla þig gegn sýkingu, hugsanlega með óþarfa innlögn á spítala, rannsóknum eða sýklalyfjum. Því er ekki óeðlilegt að reynt sé að koma í veg fyrir rugling á þeim tíma sem mest hætta er á að þú getir sýkst.

Sértu að staðaldri lág í hvítum blóðkornum, skiptir ekki máli hvenær þú færð flensusprautu. Spurðu heimilislækni eða heilsugæslulækni hvenær sé besti tíminn til að láta sprauta þig og vertu viss um að krabbameinslæknirinn hafi áður gefið grænt ljós.

Hvar ættirðu á að láta sprauta þig?

Þú getur beðið heimilislækni þinn að gefa þér flensusprautu hvenær sem er eða farið á næstu heilsugæslustöð og látið sprauta þig, a.m.k. á þeim tíma sem boðið er upp á slíkt.

Hefur flensusprauta aukaverkanir?

Flestir sýna engin viðbrögð við flensusprautu. Veirurnar í bóluefninu eru dauðar svo að engin hætta er á að þú fáir flensu af því.

Hjá sumum gætir vægra aukaverkana, eymsla, roða eða bólgu í kringum stungusvæðið, hita og beinverkja.

Þessi vægu einkenni byrja venjulega fljótlega eftir að sprautað er og geta varað í einn til tvo daga.

Eins og önnur lyf getur flensusprauta framkallað alvarleg ofnæmisviðbrögð, en hætta á því er afar lítil. Verðir þú vör við vandamál einhvern tíma eftir að þú fékkst sprautuna, hugsanlega frá því fáum mínútum upp í nokkrar klukkustundir eftir að þú varst sprautuð, ert til dæmis komin með háan hita, átt erfitt með að anda, hefur fengið útbrot, finnur til máttleysis eða svima, skaltu hafa samband við lækni þegar í stað.

Bólusetning gegn lungnabólgu (Pneumovox)

Hvað er lungnabólgubólusetning?

Lungnabólga - bakteríusýking í lungum – er ekki óalgeng afleiðing inflúensu. Auk þess að láta sprauta sig gegn inflúensu á hverju hausti er góð hugmynd að fá bólusetningu gegn lungnabólgu. Slík bólusetning dugar yfirleitt í sjö ár, en þá þarf að endurnýja hana.

Hvers vegna að láta sprauta sig gegn lungnabólgu?

• Lungnabólusetning vinnur gegn nánast öllum sóttkvekjum (bakteríum) sem valda lungnabólgu.

• Lungnabólusetning er hættulaus.

• Aðeins þarf að láta sprauta sig á sjö ára fresti.

Hverjir ættu að láta sprauta sig gegn lungnabólgu?

• Fólk sem er orðið 65 ára eða eldra.

• Fólk með langvinna eða ólæknandi sjúkdóma, svo sem langt gengið krabbamein, hjarta- eða lungnaveiki, sykursýki og þeir sem hafa misst milta.

• Fólk með veiklað ónæmiskerfi af völdum sjúkdóma eða sem afleiðingu af lyfjameðferð.

• Fólk á hjúkrunar- og/eða elliheimilum.

Hverjar eru aukaverkanir af lungnabólgusprautu?

Ekki er hætta á að fá lungnabólgu af bóluefninu. Sumir kunna engu að síður að verða varir við vægar aukaverkanir, fyrst og fremst bólgu og særindi á stungusvæðinu. Í einstaka tilfellum getur fólk fengið hita eða vöðvaverki.

Næsta síða: Bólusetning gegn krabbameini og mótefni

 

Síðast uppfært í desember 2007

 

 

Til baka, Senda grein, Prenta greinina