Samskipti við fólk í heilbrigðisgeiranum

Hjá aðalkrabbameinslækni þínum færðu að vita dagsetningar fyrir skurðmeðferð, lyfjagjafir, geislameðferð og viðhalds- eða fyrirbyggjandi meðferð sem getur falist í að taka daglega inn lyf í langan tíma. Hann kemur einnig á fundi með þér og öðrum læknum sem koma að, t.d. með skurðlækni eða geislalækni og gefur út s.k. lyfjafyrirmæli og skrifar út vottorð og lyfseðla. Upplýsingarnar færðu hugsanlega ekki allar í einu, en þetta eru samt engir smáskammtar. Hvernig sem því er varið, er æði margt sem þú þarft að skilja og muna. Oft getur verið erfitt að koma orðum að áhyggjuefnum sínum og spurningum sem vakna jafnvel ekki fyrr en eftir að viðtali lýkur. Kannski ertu hrædd við að spyrja lækninn eða hefur áhyggjur af að þú skiljir ekki það sem hann er að segja. Þér kann að finnast sem læknirinn eða hjúkrunarfræðingurinn hafi ekki tíma til að útskýra allt eins vandlega og þú hefðir kosið. 

Það er erfitt — en afar mikilvægt — að vinna bug á þessum tilfinningum. Fáir þú ekki þær upplýsingar sem þú hefur þörf fyrir, getur þér reynst erfitt að gefa þig af heilum hug í meðferðirnar. Það er mjög erfitt að reyna að framkvæma eitthvað á hverjum degi sem maður skilur ekki, er ósáttur við eða hefur enga trú á. Um leið og þú færð svar við spurningum þínum verður auðveldara að framfylgja planinu og þér líður miklu betur. 

Eftirfarandi atriði kunna að auðvelda þér að tala við lækni þinn eða aðra í lækningateymi þínu:

• Hafðu hugfast að það er ekkert til sem heitir „heimskuleg" eða „asnaleg" spurning. Líklega hefur læknir þinn heyrt spurninguna áður frá einhverjum öðrum. Hugtök í læknisfræði geta reynst flókin og þarfnast frekari skýringa, svo þú ert ekki ein um þetta.

• Biddu um skýringu í hvert sinn sem þér finnst þú þurfa hana. Erfitt getur verið að biðja lækninn að hægja á sér og útskýra hvað hann á við. Engu að síður er mikilvægt að þú farir út frá lækninum með skýran skilning á því sem stendur til að gera. Skiljir þú ekki orð læknis eða hjúkrunarfræðings eða það lesefni sem þú færð í hendur, skaltu ekki kippa þér upp við það. Láttu bara vita strax að þú skiljir ekki eitthvað og biddu um útskýringu. Gerðu þetta í hvert skipti sem þér finnst eitthvað óljóst sem þér hefur verið sagt um greiningu, meðferð, aðferðir til að draga úr aukaverkunum, tímasetningar, eftirlit eða hvað annað sem kann að vera til umræðu.  

• Takist lækni þínum illa að tjá sig, skaltu láta hann vita. Læknar eiga misauðvelt með að tjá sig. Sumir flýta sér um of eða gera ráð fyrir að allt sem þeir segja komist til skila. Stundum er nóg að láta í ljós áhyggjur. Þú getur beðið lækni þinn kurteislega að fara hægar yfir eða útskýra hlutina þannig að þú skiljir þá. Hugsanlega hefur læknirinn hjá sér eitthvert lesmál sérstaklega ætlað sjúklingum sem gæti komið þér að gagni. Gerðu lækninum ljóst að þú treystir honum og þú spyrjir spurninga vegna þess að þú tekur mark á því sem hann hefur að segja. Gerðu það ljóst að þú lítir á sjálfa þig sem virkan þátttakanda í lækningaferlinu.

• Spyrðu lækni þinn hvernig hann vilji fá spurningar frá þér. Finnst honum að þú ættir að koma með spurningalista í viðtölin? Ættirðu að senda spurningarnar á undan þér með símbréfi eða tölvupósti? Í hvern geturðu hringt þegar þú átt erfitt vegna aukaverkana eða langar mest til að hvíla þig á meðferðinni eða hætta henni?

• Fáðu einhvern til að koma með þér, vin eða ættingja, ef þú getur, sem þá punktar hjá sér til minnis á meðan þú ræðir við viðkomandi. Hafi enginn tök á að koma með þér, skaltu sjálf punkta hjá þér helstu atriðin sem koma fram í máli læknisins. Að reyna að heyra og muna allt sem sagt er getur verið óvinnandi vegur. Það getur líka verið hjálp í að taka samtöl við lækna upp á band og hlusta svo aftur á útskýringar á ástandi þínu og þeirri læknismeðferð sem fyrir hendi eru eftir að heim er komið. Biddu lækninn um leyfi áður en þú hljóðritar það sem hann hefur að segja.

• Biddu hjúkrunarfræðing, félagsráðgjafa eða sálfræðing um hjálp ef þú átt erfitt með að fá svör frá lækninum. Aðrir á deildinni hafa oft meiri þjálfun í að tala daglegt mál og svara spurningum varðandi meðferð eða koma með tillögur um hvernig má bregðast við aukaverkunum. *Hér er tilvalið að benda á að á LSH starfar sérstakur brjóstahjúkrunarfræðingur sem er tilbúinn að veita svör við spurningum af þessu tæi og vísa þér áfram, sé þörf fyrir það.

• Biddu heimilis- eða heilsugæslulækni þinn —þann sem ekki er krabbameinslæknir þinn — að hjálpa þér, hvíli á þér spurningar eða áhyggjuefni sem ekki hafa fengist viðunandi svör við. Ekki er víst að sá læknir hafi öll svörin, en hann getur hjálpað þér að nálgast þau. Kannski líður þér betur hjá þessum lækni, ekki síst ef hann hefur verið læknir þinn í mörg ár. 

Dugi ekkert af þessu til að leysa samskiptaörðugleikana, gætir þú þurft að biðja um að fá annan lækni. Læknar eru jafn misjafnar manngerðir og þeir eru margir, og kannski eigið þið bara ekki skap saman. Gerðu þitt besta til að koma samskiptunum í lag, en vertu órög við að fara fram á að fá annan lækni ef samskiptin við þann sem hefur valist til að sjá um þig eru ekki í lagi og fáðu til þess þann stuðning sem þú þarft.

Frekari upplýsingar um hvernig hægt er að halda sig við mismunandi meðferðarleiðir má fá með því að fara inn á eftirtaldar síður:

• Að halda sig við krabbameinslyfjameðferð.

• Að halda sig við geislameðferð.

• Að halda sig við móthormónameðferð.

 

*Málsgrein merkt stjörnu er innskot þýðanda og ábyrgðarmanns.

 

Síðast uppfært í september 2010

Til baka, Senda grein, Prenta greinina