Minnkaðu líkur

Geysimargar rannsóknir hafa verið gerðar og eru í gangi í því skyni að finna orsök brjóstakrabbameins og árangursríkar leiðir til að koma í veg fyrir það. Margar þeirra lofa góðu. Þó er það svo að læknar geta ekki alltaf útskýrt hvers vegna ein kona fær krabbamein en önnur ekki.

Allir virðast þekkja einhvern sem hefur fengið eða er með brjóstakrabbamein og við veltum því fyrir okkur hvort við eigum sjálfar eftir að upplifa sjúkdóminn einhvern tíma á ævinni. Allir vilja minnka líkur á að fá sjúkdóminn, en sem stendur er alls ekki vitað nóg um hvað veldur brjóstakrabbameini. Ekki hefur heldur tekist að finna leið til að koma í veg fyrir það. Því er ekki hægt að fullyrða að unnt sé að fyrirbyggja það með einhverjum ákveðnum aðferðum.

Engu að síður er rannsóknarfólk að kanna hvernig „ytri” og „innri” áhrifaþættir kunni að verka hver fyrir sig eða saman á heilsu kvenna og hugsanlegar líkur á að fá brjóstakrabbamein. Með „innri áhrifaþáttum” er átt við þætti sem búa í líkamanum og hafa áhrif á heilsuna svo sem arfbera (erfðaefni frá foreldrum) hormóna, sjúkdóma, tilfinningar og hugsanir. Með „ytri áhrifaþáttum” er átt við þætti utan líkamans sem hafa áhrif á heilsuna svo sem loft, vatn, fæðu, hættu, tónlist, hávaða, annað fólk og streitu. Ekki má heldur gleyma að margt sem tilheyrir ytri umhverfisþáttum breytist daglega í innri þætti – nægir þar að nefna fæðu sem þú neytir, vatnið sem þú drekkur, loftið sem þú andar að þér (hvort sem þú reykir eða ekki) og lyfin sem þú hugsanlega tekur inn. Óáþreifanlegri eru þau atriði sem þú tekur inn á þig úr umhverfinu svo sem á heimili þínu eða vinnustað og svo hvernig orku þú verður fyrir frá fólki sem þú umgengst.

Sumir þættir, svo sem arfgerð og lyf sem þú tekur inn, hafa bein áhrif á brjóstaheilsu þína. Minni þekking er fyrir hendi á áhrifum annarra óbeinni þátta svo sem loftgæða, hreyfingar, hugleiðslu og tíma sem varið er með vinum þótt óneitanlega telji margir að þessir þættir skipti máli.

Allt sem kann að AUKA líkur á krabbameini kallast áhættuþáttur. Allt sem kann að MINNKA líkur á krabbameini kallast varnarþáttur.

Þú getur sjálf haft áhrif á suma áhættuþætti. Sértu til dæmis of þung, geturðu stefnt að því að losa þig við umframkílóin og það kann að draga úr líkum á brjóstakrabbameini. Þú getur líka tekið upplýstar ákvarðanir um hvaða lyf þú velur að nota.

Á aðra áhættuþætti getur þú engin áhrif haft. Þú getur til dæmis ekki breytt kynferði þínu. Mun líklegra er að konur fái brjóstakrabbamein en en karlar, fyrst og fremst vegna þess að þær hafa meira af hormónunum estrógen og prógesterón í líkamanum. Þessir hormónar örva vöxt brjóstafrumna – bæði eðlilegra og óeðlilegra. Þú getur heldur ekki hætt að eldast. Aldur er stærsti áhættuþátturinn í myndun brjóstakrabbameins (að því frátöldu að vera kvenkyns).

Að draga úr líkum felur í sér að sniðganga eða fækka áhættuþáttum eins og framast er kostur. Það felur líka í sér að fjölga varnarþáttum í lifnaðarháttum sínum til þess að draga úr líkum á að fá brjóstakrabbamein.

Þú getur haft stjórn á mörgum áhættuþáttum, en það þýðir ekki að líkurnar verði engar. Þú skalt líka hafa í huga að margar konur sem hafa ákveðna áhættuþætti brjóstakrabbameins, fá það aldrei.

Þekking er vald. Í stað þess að lifa í skugga sögusagna og misskilnings skaltu kynna þér og VITA hverjar líkurnar eru í þínu tilfelli. Þá geturðu rætt við lækni þinn um hvernig unnt sé draga úr áhættuþáttum sem þú getur sjálf haft áhrif á og hvernig efla má varnarþættina.

Á eftirfarandi síðum í MINNKAÐU LÍKURNAR er að finna eftirtalið efni sem þú getur lesið þér til fróðleiks:

• Að skilja áhættuþætti brjóstakrabbameins
  Hvað merkja tölurnar sem talað er um í sambandi við líkur á brjóstakrabbameini? Hverjar eru hlutfallslegar og hverjar eru altækar líkur? Staðreyndir og tölur geta hjálpað þér að átta þig.

• Erfðafræði og líkur á brjóstakrabbameini
  Hér er hægt að lesa úrdrætti úr fyrirlestrum á ráðstefnum og yfirlit yfir rannsóknir á BRCA1 og BRCA2 arfberum, þar með talið hvaða áhrif þeir hafa á líkur á brjóstakrabbameini, svo og skýrslur um fyrirbyggjandi brottnám eggjastokka og brjósta.

• Umhverfisþættir og líkur á brjóstakrabbameini
  Sérfræðingar í læknisfræði kynna sér rannsóknir á mengun umhverfis, lifnaðarháttum og öðrum þáttum sem ekki eru erfðatengdir og hvernig þeir tengjast líkum á brjóstakrabbameini. Sjáðu hvað þeir hafa að segja.

• Að minnka líkur hjá öllum
  Lifnaðarhættir og umhverfisþættir geta ýmist aukið eða dregið úr líkum á brjóstakrabbameini. Lestu um það sem þú ættir að vita og hvað þú getur gert.

• Að minnka líkur þeirra sem miklar líkur eru á að fá brjóstakrabbamein
  Það kann að auka líkur á að þú fáir brjóstakrabbamein finnist tilfelli brjóstakrabbameins í nánustu fjölskyldu þinni eða þú ert með BRCA1 eða BRCA2 arfbera. Þú gætir því viljað kynna þér ítarlegri varnarþætti en þá almennu. Sértu með BRCA1 eða BRCA2 arfbera aukast einnig líkur á að þú fáir krabbamein í eggjastokka. Fræðsla getur án efa orðið þér að liði.

• Að minnka líkur þeirra sem hafa greinst með krabbamein
  Hafir þú einhvern tíma greinst með brjóstakrabbamein, eru líkur á að þú fáir það aftur meiri en hefðir þú aldrei fengið krabbamein. Meðferðarúrræði eru fyrir hendi sem geta hjálpað þér að draga úr líkum. Líkur á að þú fáir krabbamein í eggjastokka aukast einnig. Kynntu þér hvaða kosti þú átt í stöðunni.

• Krabbamein í eggjastokkum og brjóstakrabbamein
  Hér eru rannsökuð tengsl milli krabbameins í eggjastokkum og brjóstakrabbameins.

 

Sérfræðingar http://www.breastcancer.org sem standa á bak við fræðsluna um hvernig eigi að draga úr líkum á að fá brjóstakrabbamein eru:

Carol Cherry, R.M., O.C.N., krabbameinshjúkrunarfræðingur við Fox Chase Cancer Center í Philadelphia, PA.

Anne McTierman, M.D., Ph.D., félagi í forvarnaráætlun gegn krabbameini Cancer Prevention Program við Fred Hutchinson Cancer Research Center í Seattle, þar sem hún er forstjóri forvarnarmiðstöðvarinnar. Hún er einnig rannsóknarprófessor við Washington University School of Public Health, Community Medicine Department of Epidemiology og School of Medicine Division of Geriatrics við sama háskóla.

Marisa C. Weiss, M.D. krabbameinslæknir með sérgrein í geislalækningum brjósta við Thomas Jefferson University Health System, Philadelphia, PA.

*Íslensku þýðinguna las Sigurður Böðvarsson, læknir, með lyf- og krabbameinslækningar sem sérgrein.

Næsta síða: Líkur á brjóstakrabbameini

Síðast uppfært í febrúar 2009

Til baka, Senda grein, Prenta greinina